Na zeven maanden is de Heusdense 'molen 1' weer op zijn standaard geplaatst. De molens zijn geplaatst begin jaren '70, in het kader van de grootscheepse restauratie van Heusden. "Er is een stadskaart van Joan Blaeu uit 1646, die werd gebruikt als leidraad voor het herstel van de vesting. Hierop stonden de drie molens. Bij de werkzaamheden werden vervolgens de teerlingen, de stenen basis van de molen, teruggevonden. De nieuwe molens staan nu dus op dezelfde plaats als toen." René Broos heeft nog proberen te achterhalen of de molens een naam hebben gehad, maar hij heeft niks kunnen vinden. "Er waren toen zoveel molens, dus dat was niks bijzonders. Ik denk dat er pas bij de stenen molens met het geven van namen begonnen is."

Standaardmolens, of 'standerdmolens' hebben hun naam te danken aan de verticale paal, de standaard, waar de hele molen op rust. Het molenhuis kan in zijn geheel op deze paal draaien, zo kunnen de wieken naar de wind worden gezet. Later zijn de stenen molens gekomen. Bij deze molens draait alleen de kap met de wieken. "Het op de wind zetten van de molen kost behoorlijk wat kracht, dat is bij de modernere molens een stuk makkelijker." Deze molens zie je veel in de zuidelijke Nederlanden, bij de bouw van de molen in Heusden is een oude molen uit Lommel gebruikt.

Bonte knaagkever

Het oude hout van de molen is helaas wel een dankbare prooi voor de bonte knaagkever. Deze kever heeft een aantal jaren geleden in de molen gezeten. Hierop is de molen helemaal behandeld, maar een paar plekken waren onbereikbaar. Op deze plekken heeft de kever toegeslagen. "Ik kwam op een dag bij de molen en ik zag gelijk dat er iets niet klopte. Één van de wieken hing een paar centimeter lager. Een ander zou het misschien niet zien, maar ik ken de molen zo goed. Toen heb ik dat gelijk bij de gemeente, de eigenaar van de molens, aangekaart. Bij een controle was er niks te vinden, maar ik vertrouwde het niet. Er waren al werkzaamheden gepland, dus die hebben we naar voren gehaald. Bij die controle bleken de horizontale steunbalk en de standaard aangetast te zijn."

Spectaculaire operatie

De reparatie heeft een aantal maanden geduurd. De horizontale balk is met ijzeren staven versterkt en de standaard is vervangen door een metalen pilaar die is bekleed met hout van de oorspronkelijke standaard. "Een vrij unieke oplossing, volgens mij de tweede keer dat deze methode in Brabant gebruikt wordt. Het is wel heel mooi gedaan, als je het niet weet zie je het niet." Het daarna weer terugplaatsen van de standaard was ook bijzonder. "Het was spectaculair", vertelt René Broos: "Er waren twee kranen, één om de molen op te tillen en een andere om de standaard rechtop te zetten. De molenmaker kwam nog naar me toe en vertelde dat hij er de avond ervoor niet van had geslapen. De kraan die de molen moest dragen heeft een vermogen van 35 ton. We wisten niet precies hoe zwaar hij was, maar aan de kraan is hij gewogen en toen bleek hij 33,5 ton te wegen. Alleen het optillen van de molen heeft al drie uur geduurd." De molen heeft daarna over de stadswal gehangen, een bijzonder gezicht. Om de molen op de standaard te krijgen moest hij ook nog zes meter de lucht in. De molen is nu weer operationeel en kan bij voldoende wind, op speciaal verzoek, graan malen.

Gediplomeerde molenaars

Molenaar René Broos is zelf afkomstig uit de vesting. "Mijn ouders hadden hier een bakkerij, ik kwam ook altijd bij de molen, die vond ik wel interessant. Op zekere dag vroeg de toenmalige molenaar, Leo van Hooff, of ik wilde meewerken. Toen ben ik bij hem in de leer gegaan en eigenlijk nooit meer weggegaan. Nu zijn we met zes vrijwilligers molenaar en daarmee moeten we de molens regelmatig laten draaien, zodat ze in goede conditie blijven. Dat zijn allemaal gediplomeerde molenaars." Broos wil in de vesting blijven wonen: "Voor mijn werk als projectleider bij de overheid moet ik vaak ver reizen. Maar ik heb het in Heusden goed naar mijn zin, ik heb de molens en ook nog de politiek." René Broos zit ook nog namens DMP in de gemeenteraad.

24-2-2012 © Tekst: Bram van de Wiel

Foto's: part. coll. 

Deel deze pagina